Rato Pana
अर्थ विचार

प्रभावकारी बजेट कार्यान्वयनका लागि कार्यान्वयनमा निपुणता

Advertise:
Advertise:
Advertise:

वीरगन्ज । भर्खरै मुलुकले आर्थिक वर्ष २०७९-८० को वार्षिक बजेट प्राप्त गरेको छ (२०२२-२३) जसमा रु १,७९३.८३ अर्ब रहेको छ। पुँजीगत खर्चका लागि रु ३८० अर्ब ३८ करोड (२१.२ प्रतिशत), चालु खर्चको लागि रु ७५३ अर्ब ४० करोड (४२ प्रतिशत) र वित्तीय व्यवस्थापनका लागि रु दुई सय ३० अर्ब २२ करोड (१२.८ प्रतिशत) विनियोजन गरिएको छ । बजेटको बाँकी २४ प्रतिशत (४२९ अर्ब ८३ करोड) स्थानीय र प्रादेशिक सरकारका लागि परिचालन गरिने भएको छ । स्थानीय तहलाई छुट्याएर प्रदेश सरकारले ३०५ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँको संयुक्त बजेट विनियोजन गरेको छ ।

सोही अनुरूप सबै प्रदेश सरकारले पनि बजेट प्रस्तुत गरिसकेका छन् । बागमती प्रदेशले सबैभन्दा बढी ७० अर्ब ९३ करोड र कर्णाली प्रदेशले ३२ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ सानो बजेट प्रस्तुत गरेको छ । बाँकी प्रदेशको बजेट यसप्रकार छः मधेश–४६ अर्ब ८८ करोड, लुम्बिनी–४२ अर्ब ६३ करोड, प्रदेश १–३९ अर्ब ७३ करोड, गण्डकी–३९ अर्ब ९ करोड र सुदूरपश्चिमको ३६ अर्ब ७४ करोड।

बजेट प्रस्तुत गरेर मात्रै वित्तीय अर्थतन्त्रको सुव्यवस्थित कार्यसम्पादनको सन्दर्भमा आफ्नो जिम्मेवारीबाट सुशासनको जिम्मा लिने निकाय लाई राहत मिल्दैन, बजेट कार्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा राज्यको जवाफदेहितामा पनि बाँधिएको हुन्छ ।

बजेट कार्यक्रम तीन आधारभूत तत्वहरूमा मिसाइएको हुन्छ; क) वित्तीय अनुशासन, ख) प्रभावकारी विनियोजन र ग) कुशल सार्वजनिक सेवा। वित्तीय अनुशासन भनेको बजेटको समष्टि मध्यम अवधिमा दिगो हुने र आर्थिक स्थायित्व र वृद्धिलाई प्रवर्द्धन गर्ने कुरा सुनिश्चित गर्ने अभ्यास हो। प्रभावकारी विनियोजन भनेको जनताको पैसा राष्ट्रिय प्राथमिकता र सार्वजनिक उद्देश्यहरू प्राप्त गर्न प्रभावकारी हुने कार्यक्रमहरूमा खर्च हुने सुनिश्चित गर्नु हो। प्रभावकारी सार्वजनिक सेवा भन्नाले राज्यद्वारा प्रदान गरिने सेवाहरू प्रभावकारी, निष्पक्ष र शिष्ट ढङ्गले नागरिकको पहुँचमा पुर्याउनु हो ।

बजेटको कार्यान्वयनका चुनौतीहरू छन् जसलाई बजेट सम्बन्धी अभिमुखीकरण प्राप्त गरेर र सँधै द्रुत मार्गनिर्देशन तयार गरेर मात्र पार गर्न सकिन्छ। बजेट कार्यान्वयन भनेको स्वीकृत बजेट कार्यान्वयन गर्नु मात्रै होइन । कहिलेकाहीँ, लागू गरिएको बजेट अपनाएको भन्दा फरक हुन्छ। स्वीकृत र कार्यान्वयन बजेट बीचको भिन्नता देशको वित्तीय अवस्था, देशको वित्तमा स्थिरता र निश्चितता, अर्थ मन्त्रालयको भूमिका र बजेट प्रणालीको प्रकारमा निर्भर गर्दछ। एक उच्च वस्तुगत बजेटले प्रबन्धकहरूलाई खर्च गर्ने विवेक दिने एक भन्दा बढी भिन्नता अनुभव गर्न सक्छ। समसामायिक सार्वजनिक व्यवस्थापनको प्रवृति भनेको खर्च गर्ने एकाइहरूलाई उनीहरूको बजेट कार्यान्वयनमा थप लचकता दिनु हो। हामी जस्ता देशहरूमा यो उपयुक्त हुनको लागि पर्याप्त व्यवस्थापकीय नियन्त्रणहरू हुनुपर्छ।

विश्व बैंकले “बजेट व्यवस्थापन र वित्तीय उत्तरदायित्व” नामक पाठ्यक्रममा बजेटको कार्यान्वयनलाई लगातार तीन चरणहरूमा स्पष्ट रूपमा महारत हासिल गर्न सकिने सुझाव दिएको छ। चरणहरू छन्;

1. आधारभूत कुराहरू सही हुनुपर्छ।
२. रणनीति राम्ररी सोच्नुपर्छ।
३ अनुक्रम सही हुनुपर्छ।

सही आधारभूत
एक यथार्थपरक बजेट जुन सामान्यतया योजनाबाट केही महत्त्वपूर्ण व्युत्पन्नहरू संग लागू गरिएको हो। त्यसैगरी सार्वजनिक खर्चमा न्यून तहको भ्रष्टाचार सुनिश्चित गर्ने संयन्त्र निर्माण गर्नु पनि राम्रो बजेट कार्यान्वयन मार्गको अर्को आधारभूत पक्ष हो। सार्वजनिक वित्तमा उच्च पारदर्शिता जस्ता अन्य पक्षहरू छन्, सार्वजनिक कोषहरू जुन आधिकारिक सार्वजनिक उद्देश्यका लागि खर्च गरिन्छ, रिपोर्ट गरिएको खर्च वास्तविक खर्चसँग मेल खान्छ, त्यहाँ भरपर्दो बाह्य र/वा आन्तरिक नियन्त्रणहरू छन् र खर्च गर्ने एकाइ उचित छ। कोष उपलब्ध हुनेछ भन्ने निश्चितता हुनुपर्छ।

सही रणनीति
बजेट तर्जुमाको लागि जिम्मेवार तालिकाले प्रासंगिक र काम गर्न सकिने उत्कृष्ट रणनीतिहरू राख्ने कामना गर्नुपर्छ। यदि हामी सुधार ल्याउने कुरा गर्छौं भने, हामीले पहिले आधारभूत सुधारहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ कि पहिले जस्तै उन्नत सुधारहरूले बजेट सुधारमा सबैभन्दा ठूलो प्रतिफल दिने सम्भावना छ। यी विकसित देशहरूमा मानकीकृत अभ्यासहरू हुनेछन्। यस्ता अभ्यासहरू दीर्घकालीन उद्देश्यहरू हुनुपर्छ, अल्पकालीन प्राथमिकताहरू होइन।

प्रायः हामी भेट्छौं कि केहि विचारहरू राम्रो छन् तर तिनीहरू खराब रणनीतिको कारण नराम्रो रूपमा असफल हुन्छन्। विचारको साथ अर्को मुद्दा यो हुन सक्छ कि यो देश भित्र अवस्थित संस्थाहरु मा निर्माण गर्न को लागी सुधार को सट्टा अन्य देशहरु को नक्कल हो।

सुधार एक पटकको सुधार होइन, निरन्तर प्रक्रिया हुनुपर्छ। प्रभावकारी सुधारको पूर्वशर्त भएकाले चारैतिरबाट राजनीतिक समर्थन हुनुपर्छ ।

सही अनुक्रम
बजेट कागजात निश्चित कार्यहरू र अभ्यासहरू सही क्रममा हुनुपर्दछ भनेर सुझाव दिने तरिकामा राखिएको हुनुपर्छ। जस्तै आउटपुटको लागि बजेट लक्ष्य गर्नु अघि इनपुटहरूको लागि बजेट, उपजको लागि लेखा गर्नु अघि नगदको लागि खाता, एकीकृत वित्तीय व्यवस्थापन प्रणाली स्थापना गर्नु अघि भरपर्दो लेखा प्रणाली सञ्चालन गर्नुहोस्, आन्तरिक नियन्त्रणहरू लागू गर्नु अघि बाह्य नियन्त्रणहरू स्थापना गर्नुहोस् र यस्तै अन्य।
घटनाको फलदायी उत्तराधिकारको लागि चरणहरूलाई प्राथमिकता दिन राम्रो विश्लेषण र विशेषज्ञता चाहिन्छ। अनुक्रमणिकाको उचित योजनाका लागि सम्बन्धित निकायले स्रोतसाधन उपलब्ध गराउनुपर्छ। यस सन्दर्भमा हामीले छलफल गर्न सक्ने केही अन्य किस्महरू नियन्त्रणको बारेमा हो। व्यवस्थापकीय जिम्मेवारी निर्वाह गर्नु अघि संगठनहरूसँग विश्वसनीय आन्तरिक नियन्त्रणहरू हुनेछन् र राज्यले निजामती कर्मचारीहरूलाई व्यापक विवेक सुम्पनु अघि उच्च प्रदर्शन निजामती सेवा कायम गर्नेछ। स्वामित्व खर्चको अवधारणालाई आत्मसात गर्नुपर्दछ कि हामीले अफिसर र प्रबन्धकहरूलाई आफूले चाहेजस्तो पैसा खर्च गर्न दिनु अघि सार्वजनिक पैसा कसरी खर्च हुन्छ भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्छौं। नतिजा हासिल गर्न बजेट बनाउनु अघि गर्नु पर्ने कामको लागि पहिलो बजेटको अभ्यास गर्नु पर्छ र कार्यसम्पादन लेखा परीक्षण गर्नु अघि प्रभावकारी वित्तीय लेखापरीक्षण गर्नु पर्छ।

प्रभावकारी बजेट कार्यान्वयनको मार्गको ज्ञानको स्वामित्वले अधिकारीहरूलाई बजेट कार्यान्वयनमा समस्याहरू हटाउन र प्रभावकारी वार्षिक बजेट कार्यान्वयनको लक्ष्य हासिल गर्न मद्दत गर्दछ। यसमा कोष प्रयोग गर्ने, अर्को वर्षको लागि अप्रयुक्त कोषहरू सार्न सकिन्छ, वास्तविक कार्यसम्पादन लक्ष्यहरूसँग तुलना गर्दै र महत्त्वपूर्ण भिन्नताको अवस्थामा आवश्यक सुधारात्मक कार्यहरू लिने। बजेट तर्जुमाजस्तै कार्यान्वयन पक्षलाई पनि उत्तिकै प्राथमिकतामा राख्नुपर्दछ ।

दुर्गा प्रकाश द्विवेदी
वीरगन्ज

Advertise: Advertise:

Related posts

Leave a Comment