अगस्त १२ तारिक विश्व भरी विभिन्न कार्यक्रम गरि अन्तराष्ट्रिय दिवस मनाउने गरिएको छ , सोही अनुसार प्रत्येक वर्ष नारा फरक फरक हुने गर्दछ र यो वर्ष २०२६ को “Different Context, Common Aspirations” फरक परिवेश, साझा आकांक्षाहरू नारा रहेको छ ।
हरेक समाज आफ्नै संस्कृति, परम्परा, भूगोल र इतिहासले निर्माण भएको हुन्छ । समुदायहरू भाषा, धर्म, जातीयता, आर्थिक अवस्था र जीवनशैलीका आधारमा फरक हुन सक्छन् । तर यी सबै भिन्नता भन्दा गहिरो तहमा एउटा साझा मानवीय आकांक्षा लुकेको हुन्छ—सम्मानजनक जीवन, अवसर, शान्ति, शिक्षा, स्वास्थ्य र आफ्ना साथै भावी पुस्ताका लागि उज्ज्वल भविष्यको चाहना ।
एक स्वयंसेवकको रूपमा मैले विभिन्न क्षेत्रका विविध पृष्ठभूमिका मानिसहरू सँग नजिकबाट काम गर्ने अवसर पाएको छु । चाहे व्यस्त सहर होस्, दुर्गम गाउँ होस, सीमावर्ती समुदाय, सरसफाई, प्राथमिक उपचार, असहायलाई खाना, जाडो याममा सडकमा जिवन यापन गर्ने बृद्ध असहायहरुलाई कपडा कम्बल वितरण वा मानवसेवाका आमाबुवा वा रगतको व्यवस्था गर्ने विरामीहरुलार्ई साहयोग गर्दा मैले देखेको कुरा के हो भने चुनौतीहरू फरक भए पनि मानिसहरूको सपना र आशा अत्यन्त समान छन् ।
हरेक अभिभावक आफ्ना छोराछोरीले गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गरून् भन्ने चाहन्छन् । हरेक युवा अर्थपूर्ण अवसरको खोजीमा छन् । हरेक परिवार सुरक्षा, गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा र आर्थिक स्थायित्वको आकांक्षा राख्छ । यिनै साझा आकांक्षाहरूले हामीलाई हाम्रो भिन्नता भन्दा धेरै बलियो रूपमा एकताबद्ध बनाउँछन् ।
“फरक परिवेश, साझा आकांक्षाहरू“ भन्ने विषयले हामीलाई विविधतालाई अवरोधका रूपमा होइन, शक्तिको स्रोतका रूपमा हेर्न प्रेरित गर्छ । फरक दृष्टिकोणहरूले नवप्रवर्तन, सहानुभूति र दृढता विकास गर्छन् । जब समुदायहरूले एकअर्काको सम्मान गर्दै सहकार्य गर्छन्, तब उनीहरूले समावेशी र दिगो समाधानहरू सिर्जना गर्न सक्छन् ।
नेपाल सांस्कृतिक तथा भौगोलिक विविधताले सम्पन्न देश हो । हिमाल देखि तराई सम्म प्रत्येक क्षेत्रको आफ्नै विशिष्ट संस्कृति, परम्परा र जीवनशैली छ । तर हाम्रो साझा सपना एउटै छ—समृद्ध, समावेशी र शान्त नेपाल, जहाँ प्रत्येक नागरिकले आफ्नो पूर्ण क्षमता विकास गर्ने समान अवसर प्राप्त गरोस् । यस लक्ष्यलाई प्राप्त गर्न नागरिक, सरकारी निकाय, नागरिक समाज, युवा समूह तथा निजी क्षेत्रबीच सहकार्य अपरिहार्य छ ।
समाज सेवाको यात्रामा मैले सधैं युवा सशक्तीकरण, सामुदायिक विकास, शिक्षा, मानवीय सेवा तथा सामाजिक सचेतनाका क्षेत्रमा समर्पित भएर काम गरेको छु । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबाट प्राप्त सम्मानहरू मेरो अन्तिम गन्तव्य कहिल्यै बनेन बरु ती समुदायको अझ समर्पित, जिम्मेवार र प्रभावकारी सेवा गर्ने प्रेरणाका स्रोत बने । समाज सेवामा वास्तविक सफलता पुरस्कारले होइन, मानिसहरूको जीवनमा ल्याइएको सकारात्मक र दीर्घकालीन परिवर्तनले मापन गरिन्छ ।
हाम्रो भविष्य निर्माणमा युवाहरूको भूमिका विशेष रूपमा महत्त्वपूर्ण छ । उनीहरूसँग जटिल सामाजिक चुनौतीहरूको समाधान खोज्ने सिर्जनशीलता, ऊर्जा र दृढ संकल्प छ । शिक्षा, नेतृत्व, स्वयंसेवा र नवप्रवर्तनमा लगानी गरेर हामी युवाहरूलाई सकारात्मक परिवर्तनका संवाहक बनाउन सक्छौं । आफ्ना युवाहरूमा लगानी गर्ने समाजले वास्तवमा आफ्नै भविष्यमा लगानी गरिरहेको हुन्छ ।
त्यसैगरी, सामाजिक विकास कुनै एक व्यक्ति वा एक संस्थाको प्रयासबाट मात्र सम्भव हुँदैन । यसको लागि विश्वास, उत्तरदायित्व र साझा जिम्मेवारीमा आधारित साझेदारी आवश्यक हुन्छ । सरकारले नीति निर्माण गर्छ, संस्थाहरूले कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्छन्, समुदायहरूले स्थानीय ज्ञान प्रदान गर्छन्, र नागरिकहरू सक्रिय सहभागितामार्फत सशक्त समाज निर्माणमा योगदान गर्छन् । यिनै सामूहिक प्रयासहरूले अर्थपूर्ण र दिगो विकास सम्भव बनाउँछन् ।
विकासको अर्को महत्त्वपूर्ण आधार करुणा हो । पूर्वाधार र आर्थिक वृद्धिभन्दा पर पनि समाज त्यति बेला समृद्ध हुन्छ, जब मानिसहरूले एकअर्काप्रति माया, सम्मान र सहयोगको भावना राख्छन् । दयालु व्यवहार, स्वयंसेवा र सामुदायिक सहभागिताले एकता र सहनशीलतालाई बलियो बनाउँछन् । विशेषगरी संकटका समयमा, यिनै मानवीय मूल्यहरूले हाम्रो वास्तविक शक्ति उजागर गर्छन् ।
आज विश्व जलवायु परिवर्तन, असमानता, सार्वजनिक स्वास्थ्यका चुनौतीहरू तथा तीव्र प्राविधिक परिवर्तन जस्ता अनेकौँ समस्याहरूको सामना गरिरहेको छ । यी समस्याहरूले समुदायहरूलाई फरक–फरक रूपमा असर गरे पनि समाधानका लागि सामूहिक प्रयास अपरिहार्य छ । विविधताको सम्मान गर्दै साझा लक्ष्यतर्फ अघि बढ्दा मात्र हामी न्यायपूर्ण, समावेशी र दिगो समाधानहरू निर्माण गर्न सक्छौं ।
“फरक परिवेश, साझा आकांक्षाहरू“ को सन्देश सीमाभन्दा परको सार्वभौमिक सन्देश हो । यसले हामीलाई सम्झाउँछ कि हाम्रो पहिचान र परिस्थिति फरक भए पनि शान्ति, न्याय, समानता र मानवीय गरिमाप्रतिको हाम्रो आकांक्षा समान छ । जब हामी आफ्ना साझा सपनाहरूलाई पहिचान गर्छौं, तब कसैलाई पनि पछाडि नछोड्ने समावेशी समाज निर्माण गर्ने हाम्रो क्षमता अझ सुदृढ हुन्छ ।
आउनुहोस्, हामी विविधतालाई सम्मानपूर्वक आत्मसात् गरौँ, उद्देश्यका साथ सहकार्य गरौँ, र सेवा, इमानदारी तथा करुणा मार्फत भावी पुस्तालाई प्रेरणा दिऔँ । हाम्रो परिवेश फरक हुन सक्छ, तर सबैका लागि अझ राम्रो संसार निर्माण गर्ने हाम्रो आकांक्षा सधैं एउटै रहनेछ ।
लेखक : राजन श्रीवास्तव स्वयंसेवक, नेपाल रेडक्रसकर्मी वीरगंज–७
